อพอลโลกับมาร์สยาส กับความรุนแรงในเสียงดนตรี

ภาพลักษณ์ของเทพอพอลโลในยุโรปสมัยใหม่ เป็นภาพลักษณ์ของเทพผู้สง่างาม ผู้นำมาซึ่งระเบียบแบบแผน (order) และความกลมกลืน

ดังภาพเขียนหลายภาพที่แสดงให้เห็นถึงความกลมกลืนนี้ ผ่านภาพของเทพอพอลโลบรรเลงเครื่องดนตรีประเภทพิณ (Khitara) กับบรรดาทวยเทพอื่นๆ โดยมีการจัดองค์ประกอบภาพอย่างงดงามเป็นระเบียบ

แต่ในบทความ Music, Violence and the Stakes of Listening ของ Richard Leppert (The Oxford Handbook of the New Cultural History of Music บรรณาธิการโดย Jane F. Fulcher ค.ศ. 2011) ให้ข้อมูลว่า

ในปกรณัมกรีกโบราณ เทพอพอลโลในฐานะนักดนตรี เคยเกี่ยวพันกับเรื่องราวของความรุนแรงเป็นอย่างมาก

นั่นคือเหตุการณ์ที่อพอลโลถูกท้าแข่งขันบรรเลงดนตรี โดยอมนุษย์กึ่งคนกึ่งแพะนามว่ามาร์สยาส (Marsyas) ซึ่งถือเป็นการลบหลู่เกียรติของเทพ

ตำนานเล่าว่า มาร์สยาสเก็บเครื่องดนตรีชิ้นหนึ่งได้ เป็นเครื่องเป่ารูปร่างคล้ายขลุ่ยเรียกว่า Aulos ซึ่งเดิมทีเป็นเครื่องดนตรีที่ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดยเทพีอเธนา แต่เทพีไม่โปรดเครื่องดนตรีชนิดนี้ เนื่องจากถูกล้อเลียนจากหมู่เทพว่าทำให้แก้มของเธอป่องขณะเป่า

เทพีจึงโยนขลุ่ยนั้นทิ้ง ซึ่งในเวลาต่อมา มาร์สยาสเก็บได้และฝึกฝนจนสามารถบรรเลงได้ดี นำไปสู่การท้าดวลดนตรีกับอพอลโล

เหล่าผู้ตัดสินคือทวยเทพแห่งศิลปะหรือ Muses ผู้ซึ่งประทับใจกับเสียงเพลงของมาร์สยาสในรอบแรก จึงตัดสินให้มาร์สยาสเป็นฝ่ายชนะ

ในรอบต่อมา อพอลโลใช้วิธีร้องเพลงประกอบการบรรเลงพิณ ส่งผลให้การบรรเลงของเขาน่าสนใจกว่า ทวยเทพจึงตัดสินให้อพอลโลชนะ

มาร์สยาสจึงกล่าวหาว่าอพอลโลเล่นไม่ซื่อ เพราะการแข่งขันควรจะจำกัดอยู่เพียงการ “บรรเลง” ดนตรี ไม่รวมถึงการขับร้อง แต่อพอลโลก็แก้ตัวว่าเขาแค่ใช้ปากในการบรรเลงดนตรี เช่นเดียวกับที่มาร์สยาสเป่าขลุ่ยด้วยปากนั่นเอง

ในรอบสุดท้าย อพอลโลใช้เล่ห์กลในการเอาชนะมาร์สยาสด้วยการร้องสรรเสริญเทพ Muses ผู้เป็นกรรมการ แล้วบรรเลง Khitara กลับข้าง (เข้าใจว่ากลับซ้ายเป็นขวา) แล้วท้าให้มาร์สยาสกระทำแบบเดียวกัน

ซึ่งแน่นอนว่านั่นเป็นไปไม่ได้ สำหรับเครื่องเป่าที่จะบรรเลงเครื่องดนตรีกลับด้าน

เมื่อพ่ายแพ้ กติกากำหนดไว้ว่าผู้ชนะอาจกระทำการใดกับผู้แพ้ก็ได้

อพอลโลลงโทษมาร์สยาส ในฐานที่กล้าท้าดวล ล่วงละเมิดความศักดิ์สิทธิ์ของเทพ ด้วยการถลกหนังของมาร์สยาสทั้งเป็น

และความสยดสยองนี้ก็ถูกบันทึกไว้ในภาพเขียนหรือภาพสลักจำนวนหนึ่ง ในสมัยโบราณ

ดังภาพเขียนของ Titian ซึ่งเขียนขึ้นในราวปี ค.ศ. 1570 แสดงให้เห็นถึงความทุกข์ทรมานอย่างใหญ่หลวงของมาร์สยาสที่กำลังถูกถลกหนัง

บทความของ Leppert อธิบายว่าการลงทัณฑ์ทรมานอย่างโหดเหี้ยมของอพอลโลนี้ แท้จริงคือการขจัดสิ่งแปลกปลอมออกจากระเบียบ

เป็นการปราบปรามอมนุษย์ป่าเถื่อนผู้กล้าเอาตนเองมาเปรียบเทียบกับเทพเจ้า

อนึ่ง ควรทราบว่าอมนุษย์กึ่งคนกึ่งแพะนี้มีภาพลักษณ์ที่เสเพลปราศจากการควบคุมตนเองอยู่แล้วตั้งแต่แรก

และเครื่องดนตรีอย่าง Aulos นี้ก็ยังสามารถสื่อไปถึงสัญลักษณ์ของเพศชาย (คือลึงค์)

(ดังนั้น ในยุคกลาง สตรีตะวันตกจึงถูกห้ามไม่ให้บรรเลงเครื่องดนตรีชนิดนี้หรือขลุ่ยต่างๆ โดยสิ้นเชิง)

ดนตรีของอพอลโลจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของความสะอาดกลมกลืน แต่ยังหมายถึงการปราบปรามสิ่งอื่นๆ ที่เห็นต่าง หรืออยู่นอกเหนือไปจากระบบระเบียบเดิมให้หมดสิ้นไปอีกด้วย

ด้วยความรุนแรง ด้วยความไม่ปรานี

ภายใต้หน้าฉากของเสียงดนตรีอันไพเราะเพราะพริ้งนั่นเอง

TItian_TheFlayingofMarsyas
ภาพ The Flaying of Marsyas ของ Titian

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s